Yetişkinlerde Ortodonti Mümkün mü?

Dişler çene kemiğine sabitlenmiş değildir; kök ile kemik arasında, dişi yerinde tutan ince bir bağ dokusu bulunur. Ortodontik bir kuvvet uygulandığında bu doku uyarılır, kemiğin bir tarafında yıkım diğer tarafında yapım süreci başlar ve diş yavaşça yeni konumuna taşınır. Kemiğin bu yenilenme kapasitesi çocuklukla sınırlı değildir; yaşam boyu devam eder.

Bu nedenle ortodontik tedavi için tanımlı bir üst yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan yaş değil, dişi taşıyan dokuların sağlığıdır. Diş eti ve kemik desteği yeterliyse yetişkin bir kişide de diş hareketi elde edilebilir. Tedavinin genel işleyişi ve seçenekleri için ortodonti ve diş teli tedavisi yazımıza bakabilirsiniz; burada yetişkinliğe özgü farkları ele alıyoruz.

En temel fark büyümedir. Çocuklarda çene kemikleri gelişimini sürdürdüğü için ortodontist bu büyümeyi yönlendirebilir; dar bir üst çene genişletilebilir, çeneler arası ilişki büyüme yönetilerek düzeltilebilir. Yetişkinlikte bu olanak yoktur, çünkü büyüme tamamlanmıştır.

Bunun sonucu şudur: yetişkinde dişlerin dizilimi düzeltilebilir, ancak çeneler arasındaki iskeletsel uyumsuzluk yalnızca diş hareketiyle her zaman tam olarak giderilemez. Belirgin iskeletsel farklarda ortodontik tedavi cerrahi bir yaklaşımla birlikte planlanabilir. İkinci fark hızdadır: yetişkinde kemik dönüşümü daha yavaş seyreder, bu da hareketin daha uzun sürebileceği anlamına gelir. Üçüncüsü ise ağzın geçmişidir; yetişkin ağızlarında dolgular, kaplamalar, eksik dişler ve diş eti çekilmeleri bulunur ve plan bunların tümünü hesaba katmak zorundadır.

Başvuru nedenleri yalnızca görünümle ilgili değildir. Sık karşılaşılan gerekçelerden biri, çapraşık dişlerin temizlenmesindeki güçlüktür: fırça ve diş ipinin ulaşamadığı bölgelerde plak birikir, çürük ve diş eti sorunları tekrarlar. İkinci gerekçe kapanış ilişkisidir; dişlerin uygun biçimde kapanmaması çiğnemeyi zorlaştırabilir, belirli dişlerde aşınmaya yol açabilir.

Üçüncü ve giderek yaygınlaşan neden, protetik tedavi öncesi hazırlıktır. Uzun süre boş kalan bir diş boşluğunda komşu dişler eğilir, karşı çenedeki diş uzar ve o boşluğa protez ya da implant yerleştirmek güçleşir. Ortodonti bu durumda dişleri uygun konuma getirerek diğer tedavinin önünü açar. Dördüncü neden ise çocuklukta başlanmamış ya da yarıda kalmış tedavilerdir.

Yetişkin ortodontisinde en kritik ön koşul diş eti sağlığıdır. Aktif bir diş eti hastalığı varken uygulanan ortodontik kuvvet, kemik kaybını hızlandırabilir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce iltihabın giderilmesi, diş taşlarının temizlenmesi ve düzenli bakım alışkanlığının kurulması gerekir. Diş eti hastalığı tedavi edildiğinde, uygun vakalarda ortodontik tedavi planlanabilir.

Ön hazırlık yalnızca diş etiyle sınırlı değildir: mevcut çürüklerin tedavi edilmesi, uyumsuz eski dolguların gözden geçirilmesi ve gece diş sıkma alışkanlığının değerlendirilmesi de plana dâhildir. Kemik desteği azalmış dişlerde uygulanacak kuvvetin düzeyi ve hareketin sınırları ayrıca belirlenir. Bu değerlendirme ağız içi muayene, görüntüleme ve kayıtların birlikte incelenmesiyle yapılır.

Ortodontik tedavinin süresi biyolojik bir sınıra bağlıdır: diş, kemiğin yenilenme hızından daha hızlı hareket ettirilemez. Bu nedenle süre kısaltma vaatlerine ihtiyatla yaklaşmak gerekir. Tedavi süresi genellikle aylarla ölçülür ve birçok vakada bir yılı aşar; hafif düzensizliklerde daha kısa, karmaşık kapanış sorunlarında daha uzun olabilir.

Süreyi etkileyen etkenlerin bir kısmı kişinin elindedir. Randevuların düzenli sürdürülmesi, hareketli bir aygıt kullanılıyorsa önerilen sürelere uyulması ve ağız hijyeninin korunması tedavinin planlandığı gibi ilerlemesini sağlar. Ortaya çıkan bir diş eti sorunu ya da aksatılan randevular ise süreci uzatır. Süre hakkında kişiye özel bir öngörü, ancak kayıtların incelenmesinin ardından verilebilir.

Ortodontik tedavi, aygıtların çıkarılmasıyla bitmez. Yeni konumlarına taşınan dişlerin çevresindeki lifler ve kemik, bu konuma yerleşmek için zamana ihtiyaç duyar. Pekiştirme kullanılmadığında dişlerin eski konumlarına doğru geri hareket etmesi beklenen bir durumdur ve bu eğilim yetişkinlerde de geçerlidir.

Pekiştirme aygıtının türü ve kullanım düzeni kişiye göre belirlenir; ayrıntıları ortodonti sonrası pekiştirme yazımızda ele aldık. İzmit ve Kocaeli genelinden başvuran yetişkinlerde ortodonti planlaması, tedavi sonrası bu dönem de baştan konuşularak yapılır; çünkü elde edilen sonucun korunması tedavinin kendisi kadar planın parçasıdır.