Diş Teli Battı ya da Koptu: Acil Durumda Ne Yapılır?

Sabit tedavide ağızdaki düzenek birkaç parçadan oluşur: dişlere yapıştırılan braketler, braketlerin içinden geçip hareketi yönlendiren ark teli, teli brakete tutturan küçük ligatür lastikleri veya telleri, azı dişlerine oturan bantlar ve tüpler. Tedavi bittikten sonra ise dişleri yeni konumunda tutan pekiştirme (retansiyon) apareyi devreye girer; bu, dişlerin arkasına yapıştırılan ince bir tel ya da çıkarılabilir bir plak olabilir.

Bu parçalardan birinin gevşemesi ya da kopması sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu gerçek anlamda acil değildir. Yine de "acil olmayan" ile "beklesin" aynı şey değildir: gevşemiş bir bant altında çürük ilerleyebilir, kopmuş bir pekiştirme teli dişlerin geri kaymasına yol açabilir. Ayrım, hangi parçanın ne işe yaradığını bilmekle başlar. Tedavinin genel işleyişini diş teli tedavisi yazımızda anlattık.

Yanağı ya da dili batıran bir tel ucu, çoğu gece ortodontik mumla ertesi güne kadar idare edilebilir:

• Mum uygulaması: bölgeyi gazlı bezle kurulayın, mumdan nohut büyüklüğünde bir parça koparıp parmak arasında yumuşatın ve batan uç ya da braketin üzerine bastırarak yapıştırın. Kuru yüzeye daha iyi tutunur; yemeklerden sonra yenileyin. Ortodontik mumu ortodonti tedavisine başlarken hekiminizden temin edebilirsiniz.
• Ucu geri itmek: dışarı çıkmış bir tel ucu, temiz bir kalemin silgili ucuyla ya da kulak çubuğuyla nazikçe braketin arkasına doğru itilebilir.
• Gevşemiş ligatür: yerinden çıkmış küçük bir lastik ya da bağ teli, kulak çubuğuyla dikkatlice yerine yatırılabilir.
• Yara bakımı: tel yarası oluştuysa ılık tuzlu suyla günde birkaç kez nazik temizlik yapın; yumuşak ve ılık gıdalar tercih edin.
• Kopan braket: braket hâlâ tele takılıysa yerinden çıkarmaya çalışmayın, üzerini mumla örtün. Tümüyle çıktıysa saklayın ve randevuya getirin.

Telin ucunu kesmek gerekiyorsa bu kararı hekiminiz verir. Kliniği arayıp durumu tarif etmek, o gece ne yapılacağını netleştirmenin en doğrudan yoludur.

• Evdeki aletlerle kesip bükmeyin. Tırnak makası ya da pense ile telin kesilmesi, kopan parçanın yutulması veya solunum yoluna kaçması riskini taşır; ayrıca düzeneğin uyguladığı kuvveti bozar.
• Kopan braketi yapıştırıcıyla tutturmaya çalışmayın. Ev tipi yapıştırıcılar ağız içi kullanım için uygun değildir ve diş yüzeyine zarar verir.
• Ark telini kendiniz çıkarmayın. Tel çıktığında dişler kontrolsüz biçimde hareket etmeye başlar.
• Şeklini yitirmiş çıkarılabilir plağı takmayı sürdürmeyin ve bükerek düzeltmeye çalışmayın; deforme bir plak, hedeflenmeyen yönde kuvvet uygular.
• Ağrımıyor diye randevuyu ertelemeyin. Gevşemiş bir bandın altında biriken plak, fark edilmeden çürük oluşturabilir.
• Aynı gıdaya dönmeyin. Sert kabuklu yemişler, buz, karamel ve sakız kopmaların büyük bölümünün nedenidir.

Aşağıdaki durumlar randevu beklemeye uygun değildir:

• Telin yanak ya da diş eti dokusunun içine girmesi. Kendiniz çekip çıkarmaya çalışmayın; dokuyu yırtabilir.
• Basıyla durmayan kanama, büyüyen şişlik ya da ateş.
• Solunum yoluna kaçma şüphesi: bir braket, bant ya da lastik kopması sırasında öksürük nöbeti, hırıltı veya nefes darlığı olduysa acil tıbbi değerlendirme gerekir. Yutulan küçük bir parça ise genellikle sindirim yolundan kendiliğinden atılır.
• Tel takılıyken yüz bölgesine darbe alınması; düzenek yumuşak dokuyu kesmiş olabilir. Bu tabloda değerlendirme sırası için acil diş durumları yazımıza bakın.
• Tek bir dişte belirgin sallanma ile birlikte olan, ayarlama sonrası beklenen hassasiyete benzemeyen şiddetli ağrı.
• Yapışık pekiştirme telinin bir dişten ayrılması ya da çıkarılabilir plağın kırılması/kaybolması. Dişler bu dönemde hızlı hareket eder; nedeni pekiştirme dönemi yazımızda anlatılıyor.

İzmit ve Kocaeli'de tedavisi süren pek çok kişide tel batması akşam saatlerine denk gelir; böyle bir gecede mum uygulaması çoğu zaman ertesi güne kadar yeterli olur, buna karşılık yukarıdaki başlıklar aynı gün değerlendirme ister.

Ayarlama sonrasındaki iki-dört günlük gerginlik ve ısırırken hissedilen hassasiyet beklenen bir durumdur; kuvvet uygulanmaya başladığının işaretidir. Bu dönemde yumuşak gıdalar, soğuk su ve ılık tuzlu su ağız bakımı rahatlatır. Ağrı kesici gerekiyorsa hekiminizin önerdiği ilacı önerdiği biçimde kullanın.

Asıl kritik nokta hijyendir. Gevşemiş bir braketin çevresinde biriken plak, mine yüzeyinde tebeşirimsi beyaz lekeler bırakabilir; bu lekeler tel çıktıktan sonra da kalır. Bu nedenle ağrıyan bölgeyi fırçalamaktan kaçınmak yerine, yumuşak fırçayla ve bastırmadan temizlemeyi sürdürün. Braket etrafı için tek demetli fırça, tel altı için arayüz fırçası ve ortodontik diş ipi geçirici işi kolaylaştırır. Tedavi sürecine ve kontrol aralıklarına ilişkin ayrıntıları ortodonti sayfamızda bulabilirsiniz.