Ağız İçi Kesik ve Dil Isırması: İlk Bakım

Dil, dudak ve yanak iç yüzeyi vücudun kanlanması en yoğun bölgelerindendir. Buna bir de tükürüğün seyreltici etkisi eklenince, birkaç mililitrelik bir kanama ağzı doldurmuş gibi görünür. Bu yüzden ağız içi yaralanmalarda ilk izlenim neredeyse her zaman gerçekte olduğundan daha ağırdır.

İyi haber şu: ağız mukozası deriye göre daha hızlı iyileşir. Yüzeysel kesiklerin çoğu, uygun bakımla bir hafta on gün içinde iz bırakmadan kapanır. Buna karşılık her ağız içi yara evde izlenebilecek türden değildir; hangi yaranın dikiş, hangisinin sadece bası gerektirdiğini ayırt etmek işin asıl kısmıdır.

Sıralama şudur:

• Ellerinizi yıkayın ve yaralanan bölgeyi görebilmek için ağzı soğuk suyla nazikçe durulayın.
• Doğrudan bası uygulayın. Temiz bir gazlı bezi yaranın üzerine koyup 10–15 dakika kesintisiz bastırın. Dudak yaralanmalarında dudağı başparmak ile işaret parmağı arasına alıp iki taraftan sıkıştırmak daha etkilidir. Kontrol etmek için araya bakmayın; her bakış yeni oluşan pıhtıyı bozar.
• Soğuk uygulayın. Dışarıdan beze sarılı buz ya da ağız içinde emilen küçük bir buz parçası şişliği ve kanamayı azaltır.
• Başı yükseltin. Uzanmak yerine dik oturmak bölgedeki kan basıncını düşürür.
• Kanama durduktan sonra ılık tuzlu suyu (bir bardak suya bir çay kaşığı tuz) ağızda nazikçe gezdirip boşaltarak günde birkaç kez temizlik yapın.

Yapılmaması gerekenler de en az bunlar kadar önemlidir: kuvvetle çalkalamayın ve tükürmeyin, yarayı dille ya da parmakla kurcalamayın, taze yara üzerine alkol içeren gargara uygulamayın ve ağrı kesici tableti doğrudan yaraya bastırmayın — bu, mukozada kimyasal yanık oluşturur.

Aşağıdaki özellikleri taşıyan yaralar kendi hâline bırakılmaz; muayene edilip gerekiyorsa dikilmelidir:

• Yaklaşık 1 santimetreden uzun olan ve kenarları birbirine yaklaşmayıp aralanan kesikler.
• Dudak sınırını geçen yaralar: dudağın kırmızı bölümü ile derinin birleştiği çizgiyi kesen yaralanmalar, iyileşme sonrası hizanın bozulmaması için özenli onarım gerektirir.
• Dilde derin, kenarları açılan ya da dilin ucunda parça ayrılmasına yol açan kesikler.
• İçeriden dışarıya geçen (yanağı veya dudağı delip geçen) yaralanmalar.
• Doğru uygulanmış 15 dakikalık basıya rağmen durmayan kanama.
• İçinde diş parçası, cam, çakıl gibi yabancı cisim kalmış olabilecek yaralar.
• Hayvan ya da insan ısırığı ve kirli zeminde oluşan yaralar; bu grupta enfeksiyon riski yüksektir ve tetanoz aşısı durumunun gözden geçirilmesi gerekir.

Ağız içinde çoğunlukla kendiliğinden eriyen dikişler kullanılır; bu dikişlerin alınması için ayrıca bir işlem gerekmez.

Şu durumlarda evde izlemek yerine başvurun:

• Bası ile kontrol altına alınamayan kanama.
• Yaralanmaya kırık, sallanan ya da yerinden oynamış diş eşlik etmesi; bu tabloda değerlendirme sırası için kırılan diş yazımıza bakın.
• Dil altında veya ağız tabanında büyüyen şişlik, konuşmada ve yutkunmada zorlanma, ağzı açamama, nefes almada güçlük. Bu grup acil servis değerlendirmesi gerektirir.
• Üçüncü günden sonra azalmak yerine artan ağrı, çevreye yayılan şişlik, akıntı, ateş ya da ağızda ısrarlı kötü koku — enfeksiyon gelişimini düşündürür.
• Yaralanmadan sonra dudakta veya dilde geçmeyen uyuşma; sinir dokusunun etkilenmiş olabileceğini gösterir.
• İki haftada iyileşmeyen ağız içi yara. Nedeni ne olursa olsun bu süreyi aşan bir yaranın hekim tarafından görülmesi gerekir.

Ağız içi yaraların hepsi travmaya bağlı değildir; tekrarlayan ve ısırma öyküsü olmayan yaralar için aft ve ağız yaraları yazımız ayırt etmeye yardımcı olabilir.

Aynı yerin tekrar tekrar yaralanması, çoğu zaman düzeltilebilir bir nedene bağlıdır:

• Lokal anestezi sonrası ısırma: uyuşukluk geçene kadar dudak ve yanak hissedilmez; özellikle çocuklar farkında olmadan aynı bölgeyi ısırıp saatler sonra ortaya çıkan bir yara oluşturur. Tedavi sonrası uyuşukluk geçene dek yeme, sakız çiğneme ve emme davranışının izlenmesi bu yaralanmayı büyük ölçüde önler. Çocuklarda karşılaşılan diğer acil tablolar için çocuklarda acil diş sorunları yazımıza göz atabilirsiniz.
• Keskin bir diş kenarı, kırık dolgu ya da uyumsuz protez: yanağın ya da dilin aynı noktasını sürekli tahriş eder. Burada yarayı tedavi etmek yetmez; nedenin düzeltilmesi gerekir.
• Gece diş sıkma ve gıcırdatma: uykuda yanak içinin çiğnenmesine yol açabilir; yanak mukozasında beyazımsı bir çizgi bu alışkanlığın işaretidir.
• Spor ve düşme: İzmit ve çevresindeki okul bahçeleri ile spor sahalarında en sık görülen yaralanma biçimidir. Temaslı sporlarda kişiye göre hazırlanan koruyucu ağızlık, hem dişleri hem yumuşak dokuyu korur.

Nedeni ortadan kaldırılamayan tekrarlayan yaralanmalarda muayene, düzeltilmesi gereken keskin yüzeyi ya da kapanış sorununu ortaya çıkarır; bu değerlendirme için acil diş tedavisi sayfamızdaki bilgiler yol gösterici olabilir.