Dişler Neden Renk Değiştirir? Dış ve İç Kaynaklı Renklenme

Diş tek katmanlı bir yapı değildir. Dışta yarı saydam bir mine tabakası, onun altında ise doğal olarak sarımsı bir renge sahip dentin bulunur. Gözle gördüğümüz renk, büyük ölçüde minenin arasından yansıyan dentinin rengidir.

Bunun iki sonucu vardır. Birincisi, mineyi incelten ya da saydamlığını değiştiren her etken dişi daha koyu gösterir. İkincisi, dentini içeriden koyulaştıran her etken de aynı sonucu verir. Ayrıca herkesin mine kalınlığı aynı değildir ve aynı ağızdaki dişler bile birbirinin tıpatıp aynı renginde olmaz; köpek dişlerinin ön kesici dişlerden bir tık daha koyu görünmesi olağan bir anatomik farktır, leke değildir.

Diş yüzeyi, tükürükten gelen ince bir protein filmiyle kaplıdır. Renk veren maddeler önce bu filme tutunur. Başlıca kaynaklar şunlardır:

• Çay, kahve ve koyu renkli meyve suları
• Kırmızı şarap, pancar ve soya sosu gibi güçlü boyar maddeler
• Sigara ile diğer tütün ürünlerinin bıraktığı katran
• Demir içeren takviyeler ve klorheksidin içeren gargaraların uzun süreli kullanımı
• Bazı ağız bakteri gruplarının oluşturduğu, özellikle çocuklarda diş eti sınırında görülen koyu çizgi

Bu tür renklenmenin ortak özelliği yüzeyde durmasıdır; plak ve diş taşı tabakasının üzerine yerleştiğinde daha da belirginleşir. Pürüzlü mine yüzeyleri, aşınmış alanlar ve eski dolguların kenarları lekeyi daha çok tutar. Yüzeyde duran bir leke, düzenli bakım ve klinikte yapılan temizlikle geriler.

Bazı renklenmeler yüzeyde değil, dişin yapısının içindedir. Fırçalamayla, macunla ya da temizlikle çıkmazlar; çünkü çıkarılacak bir birikinti yoktur.

• Gelişim döneminde alınan bazı ilaçlar: tetrasiklin grubu antibiyotikler diş dokusuna yerleşerek gri, kahverengi ya da sarımsı bantlar bırakabilir. Bu ilaçların gebelikte ve küçük yaş grubunda kaçınılan ilaçlar arasında olmasının bir nedeni de budur.
• Gelişim döneminde fazla florür alımı: soluk beyaz beneklerden kahverengi lekelenmeye kadar uzanan bir görünüm oluşturabilir. Florürün dişe etkisi ve uygun miktarı florür yazımızda ele alınmıştır.
• Mine gelişim bozuklukları: azı ve ön kesici dişlerde sınırları belirgin krem, sarı ya da kahverengi alanlar görülebilir. Bu dişler daha hassas ve çürüğe daha yatkın olabildiği için çocuklukta düzenli takip gerektirir.
• Yaşla gelen değişim: mine zamanla aşınıp incelir, dentin ise kalınlaşır ve koyulaşır. Dişlerin yıllar içinde hafifçe koyulaşması beklenen bir değişimdir; bir hastalık işareti değildir.

Tüm dişlerin birlikte koyulaşmasıyla tek bir dişin diğerlerinden farklı bir renge geçmesi aynı şey değildir. İkincisi, öncelikle bir teşhis konusudur.

En sık nedeni geçmişte alınmış bir darbedir. Darbe sonrasında dişin içindeki damar yapısı zarar görür ve kanama ürünleri diş dokusuna sızarak önce pembemsi, sonra griye ya da kahverengiye dönen bir renk bırakır. Dişin içindeki canlı doku toparlanabilir ya da zamanla canlılığını yitirebilir; iki durumun ayrımı muayene ve röntgenle yapılır. Renk değişikliği burada dışarıdan görülen bir belirtidir, sorunun kendisi değildir.

Kanal tedavisi görmüş dişler de zaman içinde koyulaşabilir. Ayrıca komşu yüzeydeki eski metal dolgular, diş dokusunda grimsi bir gölgelenmeye yol açabilir. Tek dişte ortaya çıkan bir renk değişikliğinin nedeni bilinmeden yapılan estetik girişim, doğru sırayı izlemiş olmaz.

Her renklenme koyulaşma değildir. Mine yüzeyinde ortaya çıkan tebeşirimsi beyaz alanlar, mineral kaybının erken işareti olabilir. Bu, çürüğün henüz boşluk oluşturmamış evresidir; bu aşamada durdurulması, hatta yüzeyin bir ölçüde yeniden mineralleşmesi mümkündür. Sürecin nasıl işlediği diş çürüğü nasıl oluşur yazımızda anlatılıyor.

Bu lekeler ortodontik tedavi sırasında braketlerin çevresinde sıkça görülür; temizliğin zorlaştığı bu bölgelerde plak uzun süre yerinde kalır. Aynı görünüm gelişimsel bir izden de kaynaklanabilir. İkisinin ayrımı önemlidir: biri müdahale gerektiren aktif bir süreçtir, diğeri yalnızca bir iz.

Renklenmenin kaynağını bilmek, yapılabileceklerin tamamını belirler. Yüzeyde duran leke temizlikle geriler. İç kaynaklı renklenme ne kadar sert fırçalanırsa fırçalansın çıkmaz — çıkarılacak bir birikinti yoktur, üstelik sert fırçalama mineyi inceltip görüntüyü daha da koyulaştırır. Tek dişteki kararma ise önce nedeninin araştırılmasını gerektirir.

Bu yüzden internette dolaşan tarifler çoğu zaman ters teper. Karbonat ve limon karışımı hem aşındırıcı hem asitlidir; kömür tozunun beyazlatıcı etkisini destekleyen güvenilir bir kanıt yoktur ve kendisi aşındırıcıdır; içeriği bilinmeyen oksijenli su ise mukozayı yakabilir. Bunların ortak sonucu lekeyi değil, mineden mineral eksiltmektir. Mine inceldikçe altındaki sarı dentin daha çok görünür; yani zaman içinde diş daha açık değil, daha koyu görünür hale gelir.

Renklenmenin türüne göre izlenecek yol değişir. Beyazlatmanın hangi durumlarda gündeme geldiği diş beyazlatma yazımızda, estetik değerlendirmenin kapsamı ise gülüş tasarımı ve estetik uygulamalar sayfamızda anlatılıyor. İzmit ve Kocaeli'de bu konuda gelen soruların çoğu tek bir başlıkta toplanıyor: bu leke çıkar mı? Yanıtı, lekenin nerede durduğuna bağlıdır.Renklenmenin dış yüzeyde mi yoksa diş dokusunun içinde mi olduğu, İzmit Cedit'teki klinikte muayeneyle ayırt ediliyor.